Freeze Tepkisi Nedir? Sinir Sisteminde Donma Tepkisini Anlamak
- Didem Oylumlu
- 5 gün önce
- 2 dakikada okunur
Son zamanlarda sinir sistemi ve travma farkındalığı üzerine konuşmalar arttıkça birçok insan ilk kez şu kavramı duymaya başladı:
“Freeze” yani donma tepkisi.
Birçok kişi bu kavramı duyduğunda bir anda kendinden birşeyler bulmaya başlıyor. Çünkü bazen insan:
hiçbir şey yapmak istemiyor,
hareket edecek gücü bulamıyor,
sürekli erteliyor,
boş boş ekrana bakıyor,
donmuş gibi hissediyor ve bunu “tembellik” sanıyor.
Halbuki beden bazen gerçekten kendini korumaya çalışıyor olabilir.
Freeze Tepkisi Aslında Bir Hayatta Kalma Mekanizması
Sinir sistemi tehlike algıladığında genelde üç temel tepki konuşulur:
savaş (fight)
kaç (flight)
donma (freeze)
İlk ikisi daha tanıdık geliyor. Ama freeze biraz daha sessiz çalışıyor.
Beden:
kapanabiliyor,
enerjiyi düşürebiliyor,
hareketi azaltabiliyor,
hissizleşebiliyor.
Asıl ilginç olan ise bu durum çoğu zaman bilinçli seçilmiyor. Sinir sistemi otomatik çalışıyor.
Modern Hayatta Freeze Çok Görünmez Kalabiliyor
Çünkü freeze her zaman tamamen “hareketsiz kalmak” gibi görünmüyor. Bazı insanlar dışarıdan oldukça işlevsel görünebilir.
İşe gider, güler, günlük hayatına devam eder... Ama içeride:
tükenmiş,
kopmuş,
hissiz,
aşırı yorgun hissedebilir.
Açıkçası modern hayatın sürekli stres hali birçok insanın sinir sistemini uzun süre alarmda bırakabiliyor.
Bir noktadan sonra beden “Savaşacak enerjim de kalmadı” moduna geçebiliyor.
Freeze Tepkisi Tembellik Değil
Bence insanların en çok rahatladığı noktalardan biri bu oluyor. Çünkü yıllarca birçok kişi kendine:
“çok dağınığım,”
“çok güçsüzüm,”
“neden hiçbir şey yapamıyorum?” diye yükleniyor.
Halbuki beden bazen gerçekten aşırı yük altında kalabiliyor.
Dr. Stephen Porges’un Polyvagal Theory yaklaşımı da sinir sisteminin güvenlik hissine göre farklı durumlara geçtiğini anlatıyor. Yani beden bazen; savaşmaya, kaçmaya ya da kapanmaya otomatik olarak karar verebiliyor.
Bu karakter zayıflığı değil, sinir sistemi yanıtı.
Freeze Halinde Bedende Neler Olabilir?
Herkeste farklı çalışabilir ama sık görülen bazı hisler şunlar:
aşırı yorgunluk,
hareket etmek istememek,
karar verememek,
odaklanamamak,
duygusal hissizlik,
boşluk hissi,
sürekli kaçış ihtiyacı,
sosyal geri çekilme,
bedenle bağlantının azalması.
Bazı insanlar da tam tersine sürekli üretken görünerek freeze halini maskeleyebiliyor.
Yani dışarıdan aktif ama içeride tamamen tükenmiş hissedebiliyorlar.
Yoga ve Somatik Çalışmalar Neden Yardımcı Olabiliyor?
Çünkü freeze halinde beden çoğu zaman güven hissini kaybetmiş olabiliyor.
Burada önemli olan şey, bedeni zorlamak değil önce yeniden güvenli hissettirebilmek.
Bu yüzden somatik yoga yaklaşımlarında:
küçük hareketler,
yavaş geçişler,
nefes farkındalığı,
yerle temas,
ritim hissi çok önemseniyor.
Çünkü sinir sistemi bazen büyük değişimlerden önce küçük güven sinyallerine ihtiyaç duyuyor.
Freeze Halindeyken “Pozitif Düşün” Yetmeyebilir
Bence bu çok önemli çünkü sosyal medyada bazen her şey motivasyon eksikliği gibi anlatılıyor.
“Yeterince istemiyorsun.”
“Harekete geç.”
“Sadece disiplin lazım.”
Ama beden aşırı yük altındaysa bazen sadece motivasyon yetmiyor. Önce sinir sisteminin biraz düzenlenmeye ihtiyacı olabiliyor. Bu yüzden:
nefes,
uyku,
güvenli rutinler,
beden farkındalığı,
yavaş hareket çok önemli hale geliyor.
Freeze Halinden Çıkmak Neden Zaman Alabiliyor?
Çünkü sinir sistemi hızla açılıp kapanan bir düğme gibi çalışmıyor ve aslında beden çoğu zaman yavaş güvenmeye başlıyor. Bu yüzden bazen:
küçük rutinler,
kısa yürüyüşler,
birkaç dakika nefes çalışması,
bedeni hissetmek bile büyük adım olabiliyor.
İyileşme bazen düşündüğümüzden daha küçük ama daha gerçek hareketlerle ilerliyor.
Bence freeze konusunun en önemli tarafı şu, insanın kendine biraz daha şefkatli yaklaşmasını sağlaması. Çünkü bazen mesele “neden güçlü olamıyorum?” değil.
Belki beden çok uzun zamandır hayatta kalmaya çalışıyordur ve bazen iyileşme sadece yeniden biraz güvende hissedebilmekle başlıyor olabilir...
Yorumlar